मोहरीचे तेल, ज्याला सरसोचे तेल असेही म्हणतात, भारतीय स्वयंपाकघरातील आणि आयुर्वेदिक औषधांमधील एक महत्त्वाचे घटक आहे. सरसोचे तेल हे केवळ सामान्य खाद्यतेल नाही, तर ते त्याच्या तेजस्वी सोनेरी-पिवळ्या रंगासाठी आणि तीव्र वासासाठी विशेषतः ओळखले जाते. ते भारतीय सांस्कृतिक पद्धतीचा भाग बनले आहे. हे तेल त्याच्या अनेक आरोग्य फायद्यांसाठी ओळखले जाते, जे लोकांना तंदुरुस्त राहण्यास मदत करतात.
तथापि, आजच्या आधुनिक संशोधनामुळे आणि कठोर अन्न मार्गदर्शक तत्त्वांमुळे सरसोच्या तेलाबाबत काही शंका निर्माण झाल्या आहेत. अनेकदा, लोकांकडून काही विचित्र प्रश्न विचारले जातात. मोहरीचे तेल हृदयाच्या आरोग्यासाठी चांगले आहे का? आपण रोजच्या स्वयंपाकात मोहरीचे तेल सुरक्षितपणे वापरू शकतो का?
या लेखात, आम्ही अशा समजुती दूर करू इच्छितो आणि तेलाविषयी आणि त्याच्या फायद्यांविषयी सत्य उघड करू इच्छितो. हे सर्वांना मोहरीचे तेल वापरता येते की नाही हे समजून घेण्यास मदत करेल. चला सुरुवात करूया.
गैरसमज १: इरुसिक ॲसिडमुळे मोहरीचे तेल हृदयासाठी हानिकारक आहे
मूळ: १९७० च्या दशकात, उंदरांवर केलेल्या प्रयोगशाळेतील प्रयोगांमध्ये असे दिसून आले की इरुसिक ॲसिड (मोहरीच्या बियांमध्ये आढळणारे मोनोअनसॅचुरेटेड फॅटी ॲसिड) असलेल्या आहारामुळे मायोकार्डियल लिपिडोसिस (हृदयाच्या ऊतकांमध्ये चरबी जमा होणे) होतो. परिणामी, पाश्चात्य नियामक (यूएस एफडीए) यांनी मोहरीच्या तेलाला "केवळ बाह्य वापरासाठी" असे वर्गीकृत केले आहे.
वैद्यकीय सत्य: मानवामध्ये, इरुसिक ॲसिड उंदरांपेक्षा पूर्णपणे वेगळ्या पद्धतीने चयापचय केले जाते. दक्षिण आशियामध्ये, कोट्यवधी लोक त्यांच्या आहारात कोल्ड प्रेस्ड मोहरीचे तेल वापरतात. अनेक अभ्यासांमध्ये मोहरीच्या तेलाच्या पारंपरिक वापरामध्ये आणि हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी रोगांच्या घटनांमध्ये कोणताही संबंध आढळला नाही.
याउलट, कोल्ड प्रेस्ड सरसोच्या तेलामध्ये अल्फा-लिनोलेनिक ॲसिड (ओमेगा-३) मोठ्या प्रमाणात असते, जे एक आवश्यक फॅटी ॲसिड आहे, जे एलडीएल ("वाईट") कोलेस्टेरॉल कमी करते, रक्तदाब कमी करते आणि हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी रोगांचा धोका कमी करते.
शुद्ध सरसोच्या तेलाची प्रमुख चिन्हे जाणून घ्या आणि आमचा सविस्तर लेख वाचून अधिक हुशारीने खरेदी करा: बाजारात शुद्ध मोहरीचे तेल कसे निवडावे.
गैरसमज २: मोहरीच्या तेलामुळे रक्तवाहिन्यांमध्ये अडथळे येतात आणि उच्च कोलेस्टेरॉल होते
गैरसमज: त्याच्या अत्यंत चिकट पोत आणि तीव्र वासामुळे, सरसोचे तेल सर्वात शुद्ध वनस्पती तेलांपेक्षाही धमनी-अवरोधक होण्याची अधिक शक्यता असते.
वैद्यकीय सत्य: संतृप्त चरबीच्या प्रमाणात मोहरीचे तेल सर्वात कमी तेलांपैकी एक आहे. या तेलामध्ये एक उत्कृष्ट फॅटी ॲसिड प्रोफाइल आहे:
- ६०% मोनोअनसॅचुरेटेड फॅटी ॲसिड
- २१% पॉलीअनसॅचुरेटेड फॅटी ॲसिड
- १२% संतृप्त फॅटी ॲसिड
पोषणतज्ञ शिफारस करतात की ओमेगा-३ आणि ओमेगा-६ फॅटी ॲसिडचे प्रमाण १:१ ते १:२ दरम्यान असावे. मोहरीच्या तेलामध्ये या दोन ॲसिडचे संतुलन असते, जे रक्तवाहिन्यांमधून कोलेस्टेरॉलचे साठे काढून टाकतात, त्याऐवजी ते तयार करत नाहीत.
गैरसमज ३: कोल्ड प्रेस्ड कच्च्या घाणीच्या तेलापेक्षा शुद्ध तेल आरोग्यदायी असतात
गैरसमज: शुद्ध, स्वच्छ खाद्यतेल खूप शुद्ध आणि आरोग्यदायी असते आणि आपल्या आधुनिक पचनक्रियेला त्याचा इतर कोणत्याही गोष्टीपेक्षा जास्त फायदा होऊ शकतो.
वैद्यकीय सत्य: शुद्धीकरण प्रक्रियेमुळे बहुतेक नैसर्गिक आरोग्यदायी पदार्थ काढून टाकले जातात आणि नवीन धोकादायक ट्रान्स-फॅटी ॲसिड तयार होतात. शुद्ध तेल अनेक चरणांनीच तयार केले जाऊ शकते, म्हणजेच रासायनिक द्रावक निष्कर्षण, ब्लीचिंग आणि दुर्गंधी कमी करणे. या प्रक्रियेमुळे तेलातील नैसर्गिक व्हिटॅमिन ई, अँटिऑक्सिडंट्स आणि ग्लूकोसिनोलेट्स नष्ट होतात. परिणामी, तेलातील पोषक तत्वे पूर्णपणे काढून टाकली जातात आणि ते खूप हानिकारक देखील होते.
पारंपारिक कोल्ड प्रेस्ड (म्हणजेच कच्च्या घाणीची) निष्कर्षण पद्धतीत उच्च तापमानाचा समावेश नसतो. त्यामुळे ते नैसर्गिक बायोएक्टिव्ह संयुगे, ॲलील आयसोथायोसियानेट (एक शक्तिशाली अँटीमाइक्रोबियल पदार्थ) आणि कोणतेही रसायन वापरल्याशिवाय हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी फायदे टिकवून ठेवते.
गैरसमज ४: मोहरीचे तेल जास्त उष्णतेच्या भारतीय स्वयंपाकात टिकत नाही
गैरसमज: सरसोचे तेल गरम केल्याने विषारी धूर निघतो आणि त्याचे पोषणमूल्य नष्ट होते.
वैद्यकीय सत्य: मोहरीच्या तेलाचा स्मोक पॉईंट खूप जास्त असतो (~२५०°C / ४८०°F). यामुळे सरसोचे तेल डीप फ्रायिंग, सॉटेईंग आणि इंडियन तडका (टेम्परिंग) यांसारख्या सर्व प्रकारच्या तळण्यासाठी योग्य ठरते. स्मोकिंग पॉईंटपर्यंत गरम केल्यावर, कोल्ड प्रेस्ड मोहरीचे तेल त्याची तीक्ष्णता तर नाहीशी करतेच, पण हानिकारक फ्री रॅडिकल्समध्ये रूपांतर न होता आरोग्यदायी फॅटी ऍसिड्स देखील टिकवून ठेवते.
आपल्या रोजच्या स्वयंपाकासाठी आरोग्यदायी निवड करण्यासाठी आमचे संपूर्ण मार्गदर्शक वाचा, मोहरीचे तेल विरुद्ध रिफाइंड तेल: कोणते उत्तम आहे?
गैरसमज ५: मोहरीचे तेल त्वचा आणि केसांच्या काळजीसाठी खूप कठीण आहे
गैरसमज: त्यात असलेल्या नैसर्गिक तीव्रतेमुळे, मोहरीचे तेल त्वचेसाठी विषारी आहे.
वैद्यकीय स्पष्टीकरण: तुम्हाला मोहरीच्या तेलात जी तीव्रता जाणवते ती ॲलील आयसोथायोसियानेट नावाच्या नैसर्गिक संयुगामुळे असते. हा शक्तिशाली घटक अँटीबॅक्टेरियल, अँटीफंगल आहे आणि ज्या भागावर तो लावला जातो त्या भागातील रक्ताभिसरण वाढवतो. सरसोचे तेल टाळूच्या मालिशसाठी आणि वॉर्म-अप रूटीनसाठी उत्कृष्ट आहे. हे डोक्यातील कोंडा काढण्यास आणि त्वचेवरील बुरशीजन्य संसर्ग रोखण्यास देखील मदत करू शकते. जास्त संवेदनशील त्वचेवर पॅच टेस्ट करण्याची शिफारस केली जाते.
घरी शुद्ध कच्च्या घाणीचे मोहरीचे तेल कसे ओळखावे
आजकाल, भेसळ करणे dishonest दुकानदारांमध्ये खूप सामान्य झाले आहे. म्हणूनच तुम्हाला शुद्ध कच्च्या घाणीचे सरसोचे तेल कसे ओळखावे हे शिकणे आवश्यक आहे. एकदा तुम्ही हे शिकलात की, तुम्हाला १००% फायद्यांसह शुद्ध तेल मिळेल.
- वास आणि डोळ्यांची चाचणी: शुद्ध कोल्ड प्रेस्ड तेलाला तीव्र वास येतो आणि जेव्हा तुम्ही ते हुंगता तेव्हा तुमच्या डोळ्यात थोडे पाणी येते. जर त्याला तीव्र वास नसेल, तर ते कदाचित इतर तेलांमध्ये मिसळलेले किंवा जास्त शुद्ध केलेले असू शकते.
- फ्रीझिंग टेस्ट: एका काचेच्या ग्लासमध्ये थोडे तेल घ्या आणि ते २-३ तास रेफ्रिजरेटरमध्ये ठेवा. जर ते शुद्ध मोहरीचे तेल असेल तर ते द्रव स्वरूपातच राहील. जर तुम्हाला पांढरे फ्लेक्स किंवा घट्ट झालेले तेल दिसले, तर याचा अर्थ त्यात स्वस्त पाम तेल किंवा पॅराफिन मेण मिसळले आहे. घन तेलांची भेसळ ओळखण्यासाठी ही चाचणी खूप उपयुक्त आहे.
- रब टेस्ट: तुमच्या तळहातावर थोडे तेल लावा. शुद्ध सरसोचे तेल कोणतेही कृत्रिम चिकटपणा किंवा वास सोडत नाही. जर ते सोडत असेल, तर ते शुद्ध मोहरीचे तेल नाही.
एक स्वादिष्ट पारंपरिक भाजीची रेसिपी वापरू इच्छिता? आमच्या मार्गदर्शकाकडे वाचा, मोहरीच्या तेलात शिजवलेली मिश्र भाजी, एका चविष्ट घरगुती जेवणासाठी.
अखेरीस, शतकानुशतके पारंपरिक स्वयंपाक पद्धती योग्य ठरल्या आहेत. कोल्ड-प्रेस्ड मोहरीचे तेल हे अँटिऑक्सिडंट्सने समृद्ध आणि हृदयासाठी चांगले असलेले एक सुपरफूड आहे. दैनंदिन वापरासाठी हे सर्वोत्तम खाद्यतेल आहे कारण त्यात शून्य ट्रान्स फॅट्स आहेत. पण सरसोचे तेल केवळ स्वयंपाकघरासाठीच नाही. तुम्ही त्वचा आणि केसांसाठी मोहरीचे तेल कसे वापरावे हे देखील शोधू शकता, ज्यामुळे तुम्हाला पारंपरिक सौंदर्य रहस्ये मिळतील. हृदय आरोग्य, प्रतिकारशक्ती आणि एकूणच निरोगीपणासाठी त्याच्या प्रमुख फायद्यांमुळे, रासायनिक प्रक्रिया केलेल्या तेलांच्या जागी मोहरीचे तेल हा योग्य पर्याय आहे.